Новости

9 января 2020 г. | Мероприятия › Новости

Саха КВН – «Көҥүл» искусство чаҕылхай көрүҥэ

Үөрэх системата сэргэхсийиэхтээх

Билиҥҥи кэм ыччатын балысхан сайдыылаах олоххо бэлэмнээх, ону ааһан инники күөҥҥэ сылдьар гына иитэргэ, үөрэтэргэ уонна сайыннарарга үөрэх саҥа ньымалара, программалара, моделлара тобуллаллар, табыгастаах эйгэни олохтуур аналлаах дьаһаллар ылыллаллар. Федеральнай докумуоннарга, стардартарга бу үлэни тэрийэр наадатын туһунан үгүстүк суруйаллар, ирдэбил быһыытынан ыйаллар. Ол эрэн миэстэтигэр хас биирдии оҕоҕо сөп түбэһэр маршруту тобулуу, эйгэни тэрийии педагогтан, үөрэх тэрилтэтиттэн элбэх сыраны уонна ресурсаны ирдиир. Үксүгэр бэйэбит да «баҕа санаабыт», оннооҕор «үөһэттэн ыйыллыбыт» этиилэр дэбигис олоххо киирбэттэрэ, инфраструктура, суол-иис, дьиэ-уот кыһалҕаларыттан иҥнэн тураллара баар суол.

Үөрэх ис хоһоонугар уларыйыы, саҥардыы киирэрэ наадатын бары өйдүүбүт: оҕолор, төрөппүттэр уонна учууталлар. Бу кэм ирдэбилэ! Үөрэх тиһигэ аҥардастыы предметнэй билиини эрэ буолбакка, аныгы үйэ компетенцияларын, сатабылларын оҕоҕо-ыччакка иҥэрэр, ол дьоҕура-талаана арылларыгар кыаҕы биэрэр гына тэриллиэхтээх, сайдыахтаах. Маныаха биһиги педагогтар, учууталлар, уһуйааччылар, оҕоҕо чугас, кини ордук ылынар уонна интэриэһиргиир эйгэтин кыайа тутарбыт наадалаах.

Билиҥҥи ыччат ордук бэйэтин дьон иннигэр көрдөрүөн, аһаҕастык кэпсэтиэн-бодоруһуон, сэргэх тэрээһиннэргэ сылдьыан-кыттыан, аан дойдуну кэрэхсиэн-сэргиэн, айыан-тутуон, саҥаны киллэриэн, сайдыылаах олох технологияларын баһылыан, атыттарга майгыннаабат буолуон баҕарар. Аны туран санаатын-оноотун (эмоциятын) дэбигис биллэриэн, өйүн-санаатын чэкчэкитик дьоҥҥо тиэрдиэн баҕарар.

Бары билэрбит курдук, олох таһыма биир сиргэ турбат, сайдыыта сылтан-сыл тэтимирэн барар. Төһөнөн сайдан иһэбит даҕаны Сахабыт сирэ «киин» сиргэ кубулуйар, «аана» арыллан киэҥ цивилизацияҕа, ырыынакка тахсар. Онуоха алааспыт иһигэр бүгэн сыппакка Россия ыччатын, аан дойду дьонун кытта тэҥҥэ хардыылыыр, кинилэри кытта күрэстэһэр, аахсар, бодоруһар кыахтаныахтаахпыт, сороҕор баһылыыр даҕаны оруолу ылыахтаахпыт. Ити өттүнэн ылан көрдөххө, билиҥҥи ыччакка уустук кэмнэр, чыҥха атын ырыынак усулуобуйалара тирээн кэллилэр. Ону билиниэх уонна учуоттуох тустаахпыт! Ол иһин буолуо үгүс учуонайдар, «төбөлөөх» дьон оскуолатааҕы уонна университеттааҕы үөрэх системата сэргэхсийиэхтээҕин ыйаллар.

Холобур, киһи (көннөрү киһи) олоҕун устатын тухары физика, алгебра, химия, биология курдук предметтэр формулаларын, кинилэр эттиктэрин, суоттуур ньымаларын олох аҕыйахтык көрсөр, туһанар буолуохтаах. Онтон киһи улаатар-сайдар кэмигэр олоҕурбут сатабыллара, иҥэриммит албастара, киэҥ билиитэ-көрүүтэ, толкуйдуур-ырытар дьоҕура, саҥарар-иҥэрэр, тэрийэр-оҥорор, коллективка үлэлиир үөрүйэхтэрэ, майгыта-сигилитэ, тутта-хапта сылдьара сүрүннүүр оруоллаахтар. Эбэтэр иккис холобур. Японияттан төрүттээх Америка биллэр бизнес-тренера Роберт Киосаки этэринэн, киһиэхэ государство үөрэх моделын (детсад – оскуола – орто үөрэх – бакалавриат – магистратура – аспирантура – докторантура) үөһэттэн соҥнуур. Төһөнөн үөрэҕиҥ таһыма үрдүк да соччонон үлэҥ да, хамнаһыҥ да үрдүк буолар диэн өйдөбүлү үөскэтэр диир. Ити модель барыбытын системаҕа, бюджет эйгэтигэр анньара соччото суоҕун аһаҕастык этэр. Дьиҥэ сатабыллаах киһиэхэ бэйэ дьыалатын тэринэрэ, бизнес, инвестиция эйгэтигэр киирэрэ, онон дьарыктанара ордук барыыстаах буолуон сөп курдук.

Искусство киһиэхэ быһаччы дьайар ураты аналлаах

Бу балысханнаах сайдыыга олоруохтаах-үлэлиэхтээх оҕону-ыччаты хайдах бэлэмниибит? Оҕо үөрэххэ, сайдыыга баҕатын хайдах уһугуннарабыт? Айылҕаттан, ийэтиттэн-аҕатыттан биэриллибит кыаҕын хайдах арыйабыт? Киһилии майгылаах, тапталынан угуттаммыт Айыы оҕотун хайдах иитэн таһаарабыт?

Оҕо үөрэх таһынааҕы сайдыытын-ситиитин хааччыйар биир сөптөөх уонна «күлүүс» хайысханан «көҥүл» искусство буолар дии саныыбыт. Искусство киһиэхэ быһаччы дьайар ураты аналлааҕын, кэрэ эйгэтигэр эрэ буолбакка билиҥҥи олоҕу кытта дьүөрэ сайдарга кыаҕы биэрэрин бары билэбит. Онтон аныгы ыччакка ордук «көҥүл» искусство диэн өйдөбүл чугас. Олоҕурбут, «классическай» диэн ааттанар искусство көрүҥнэриттэн, араастарыттан ураты сонун хайысхалар баар буоллулар.

Ирдэбил буолбут каноннары тутуспат, олоҕурбут өйдөбүллэртэн атын санааны этэр, туспа суоллаах-иистээх буолбут «актуальнай» искусство киэҥ эйгэни баһылаан эрэр. Биир өттүнэн «судургутуйан» дьоҥҥо өйдөнүмтүө, тиийимтиэ буолар, ол кини маассабай таһымнанарыгар улахан сабыдыаллаах. Иккис курдук, аныгы искусство дьону сөхтөрөр-соһутар аналлаах, ураты (сонун, кэрэхсэбиллээх) көстүүлээх буоларга, саҥа санааны этэргэ дьулуһар. Биллэн турар, саҥа көрүҥнэр эрдэ олоҕурбут жанрдартан сайдаллар, майгыннаталлар, биитэр хаһы да бииргэ түмүөхтэрин сөп.

Холобур, искусство былыргы уонна бөдөҥ көрүҥнэринэн театр уонна литература (ол иһигэр комедия) буолаллар. Дьэ бу көрүҥнэр аан дойду культурнай эйгэтэ сайдарыгар, араас технологиялар кэлиилэригэр үтүрүйтэрэн күлүккэ түһэллэр. Театры кинематография, литератураны телевидение баһыйан киирэн бараллар. Олох сайдан истэҕин аайы бииртэн биир формат тахсан иһэр. Билигин, бэл диэтэр, литературнай ыйымньыны буолбакка хаһыаты, сурунаалы ааҕар да ыччат аҕыйаата. Кини интэриэһин компьютернай оонньуу, араас интернет платформалар, приложениелар, кырачааннары мультфильм, комикс, музыкальнай клиптар солбуйбут буолуохтарын сөп.

Билигин литература улахан генийэ, утумнааччыта суох хаалла диэн буолар. Мөккүһүү улахан! Онуоха сорохтор билиҥҥигэ кыахтаах ыччат суоҕун, бары мөлтөөбүттэрин ыйаллар. Дьиҥэ оннук буолбатах! Билигин ыччат интэриэһин хааччыйар культура уонна искусство көрүҥэ элбэх буоллаҕа эбээт. Ол оннугар уһулуччулаах ырыаһыттар, музыканнар, сценаристар, клипмейкердар, режиссержар, оператордар, художниктар, балериналар, үҥүүһүттэр, модельердар, парикмахердар, визажистар, компьютернай оонньууну оҥорооччулар, архитектордар баар буоллулар, Россияҕа, аан дойдуга биһирэнэр кыахтаннылар.

КВН – театральнай искусствоттан үөскээбит туспа жанр

КВН-ҥа үс сүрүн өйдөбүл баар, ол мимика, туттан-хаптан көрдөрүү (жест) уонна тыл. Онтон бу элеменнар театральнай искусствоҕа туттуллаллар. Оччотугар КВН театральнай искусство биир көрүҥэ диэн быһаарар кыахтанабыт. КВН-ҥа көстүүм, декорация, уот-күөс туттуллара эмиэ театр искусствотыгар чугаһын көрдөрөр.

Биллэрин курдук, театр искусствота былыргы Грецияттан төрүттээх. Театрга үс сүрүн жанр: трагедия, драма, комедия оонньонор эбит буоллаҕына, КВН-ҥа комедия эрэ жанра күүскэ сайдыбыт. Комедия Былыргы Грецияҕа Дионис диэн таҥара бырааһынньыктарыгар көрдөрүллэр гына анаан айыллыбыт. Онно уустар олоххо баар быстах көстүүлэри араастаан көрүдьүөстээн көрдөрөллөр эбит.

КВН-ҥа майгынныыр конкурстар аан бастаан Былыргы Грецияҕа 2.5 тыһ. сыл анараа өттүгэр ыытыллыбыттар. Маннык комедиялары көрүү сылга хас да төгүл ыытыллар буолбут. Оонньууну анал дьүүллүүр сүбэ сыаналыыр уонна сыл бүтүүтэ чулуу ааптардар,

труппалар анаан наҕараадаланаллар эбит. Бырааһынньык кэнниттэн сыныйан көрөр үлэ (анализ) ыытыллар эбит. Онон Дионис бырааһынньыга бүгүҥҥү күҥҥэ ыытыллар КВН оонньууларыгар олук уурбут буолуон сөп курдук.

Аан бастаан Сэбиэскэй Сойуус үрдүнэн күөх экраҥҥа 1958 сыллаахха «ВВВ» (вечер веселых вопросов) диэн ааттаах көрдөөх-нардаах биэрии тахсыбыт. Ол саҕана Чехословакияҕа киэҥник тарҕаммыт «Гадай, гадай, гадальщик!» диэн биэриигэ майгынныыр эбит. Кэлин «ВВВ» биэриини «КВН» диэн уларытан ааттаан быһа биэриинэн таһаарар буолбуттар. Биэриини композитор Никита Богословскай, эдэр артыыс Маргарита Лифанова, МГУ журналистика салаатын устудьуона Марк Розовскай ыыталлар эбит. Бастакы КВН режиссерунан Ксения Маринина буолбут. Бу биэрии кэккэ биричиинэнэн түөрт сыл устата тохтуу сылдьан баран, 1961 сыл сэтинньи 8 күнүгэр дойду күөх экраныгар «КВН» диэн сүрэхтэнэн тахсыбыта биллэр. Бастакы КВН «Агитбригада», «СТЭМ», «Капустник» көрүҥнэригэр олоҕурбут уонна майгынныыр эбит. Ол кэмтэн ыла 60-ча сыл ааста. Билиҥҥи кэмҥэ КВН олус күүскэ сайынна. Бүтүн дойду үрдүнэн үгүс ахсааннаах КВН фестиваллара, конкурстара, оонньуулара ыытыллаллар.

Саха КВН – оҕо-ыччат сайдар уонна иитиллэр ураты эйгэтэ

Бастатан туран, КВН – бу кулууп. КВН-ҥа эрэ араас дьоҕурдаах, интэриэстээх, кыахтаах (кыаҕа ситэ арылла илик) оҕолор бары мустуохтарын сөп. КВН эрэ барыларын кыайа тутар кыахтаах. Кулууп – ол аата хамаанда. Оҕо коллективка сатаан сылдьа үөрэнэр: оҕо бэйэтин санаатын кыра эрдэҕиттэн аhаҕастык этэр, туруулаhар, атын киhи санаатын убаастыыр буола үүнэр. Оҕо бэйэтин ытыктанар, дьону-сэргэни кытта сыhыанын таба ырытынар, улаатымсыйбат да, бэйэтин сэнэммэт да, омугун, уолуттан, кыыhыттан тутулуга суох кими баҕарар кытта биир тэҥник сыhыаннаһарыгар кыаҕы биэрэр. Биир буолбакка, биэс буолан, биир санаанан салайтаран үлэлээтэххэ, үлэ түмүгэ көдьүүстээх, кыахтаах буоларын, мантан сиэттэрэн дьиҥ доҕор, атас диэн кимин билэ үөрэнэр, дьонноох буолар үчүгэйин өйдүүр кыахтанар.

Иккиhинэн, хабар эйгэтэ киэҥ буолан, оҕо бары өттүттэн тэҥҥэ сайдарыгар кыаҕы биэрэр. Искусство, культура, театр, сыана олоҕун кытта билсэр, «кэрэ» өйдөбүлүн билэ үөрэнэр. Сырдыкка, кэрэҕэ тардыhыыта, баҕата, таптала күөдьүйэр, олоххо эрэлэ күүhүрэр. Сыанаҕа куhаҕан дьаллыктаах, сыыhа суолу тутуспут киhи, биитэр сыыhалаах история кэрчигэ күлүллэр, ол түмүгэр маннык суолга тиийимэҥ диэн ыҥырар уонна ону дьоҥҥо итэҕэтэр. Маны оонньооччу да, көрөөччү да өйдүү үөрэнэр. Хас биирдии көрүдьүөс үксүгэр дьиҥ олохтон (үчүгэй-куhаҕан) ылыллар, онон оруолу толорооччу бэйэтин олоҕор манна майгыннаах түгэн тирээтэҕинэ, эрдэттэн бэлэмнээх буолуон сөп.

Үсүhүнэн, саха тыла, культурата, литературата, историята. Тыл – омук биир саамай ураты бэлиэтэ. Төрөөбүт тылын билэр киhи ийэ куттаах, бигэ силистээх. Ийэ тыл киhи этэ-хаана ситэр, иhирэх иэйиитэ уhуктар, өйө-санаата, айар-тутар дьоҕура сайдар, айылҕа анаабыт эйгэтэ буолар. «Саха КВН» общественнай хамсааhын биир сүрүн сыалынан ыччат төрөөбүт тылын туттар эйгэтин кэҥэтии буолар. Оонньуу ийэ тылынан ыытыллар буолан оҕо сахалыы ыраастык, олохтоохтук, бэргэнник саҥара үөрэнэригэр күүс буолар, санаатын толорутук, тиийимтиэтик сайа этэригэр көмөлөһөр. Тыл искусствотын эрэ баhылаабакка, оҕо дьиҥ сахалыы толкуйдаах, олоҕу көрүүлээх буола улаатар. КВН-ҥа тыл нөҥүө саха культурата, литературата, историята эмиэ хабыллар. Итэҕэлгэ, абыычайга сыhыаннаах көрүдьүөстэр, айымньыттан (олоҥхоттон) ылыллыбыт сюжеттар, урукку саха олоҕун көрдөрөр миниатюралар оонньооччуну да, көрөөччүнү да өй-санаа өттүнэн байыталлар. «Саха КВН» оонньууларын көрөөччү саха тылын, культуратын, литературатын, историятын уратытын, ис хоhоонун билэр, интэриэhиргиир эрэ буоллаҕына күлэр кыахтанар.

Төрдүhүнэн, КВН – оонньуу (игры КВН). Биллэр педагогтар бэлиэтииллэринэн, оҕо хайаан да оонньуохтаах, мэниктиэхтээх. Оонньуу нөҥүө кини киэҥ эйгэни кытта билсэр, көҕө үөскүүр, санаатын, толкуйун этэр кыахтанар. Оҕону 5-6 кылаастан КВН эйгэтигэр сыhыарар табыгастаах. Бу кэмҥэ оҕо мэник-тэник, ылынымтыа (гибкай), билэр-көрөр баҕата сытыырхайан турар кэмэ буолар. Оонньууттан оруолу оонньоон толорууга үктэннэрэргэ тоҕоостоох кэм. Холобур, ыаллаах оонньуур син биир драмаҕа хайа эрэ эпизоду толорууга тэҥнээх. Сиппит-хоппут оруолу толорорго сатабылгын, билиигин-көрүүгүн, опыткын, булугас өйгүн барытын таба туhаныахтааххын (оонньоон көрдөрөҕүн). Ол эрэн КВН аҥаардас оонньуу эрэ буолбатах, бу күрэхтэhии-оонньуу. Атын хамаандалары кытта күрэхтэhии эрэ буолбакка, бэйэҕин кытта, бүгүҥҥү таhымҥын кытта күрэхтэстэххинэ эрэ, эн маастырыстыбаҥ үрдүүр. Оччотугар, олоххо сатаан оонньуурга (олорорго) үөрэтэр кыахтанар.

Бэсиhинэн, көр-күлүү, бэрт бэтиэхэ. КВН-ҥа хас биирдии саҥа, хамсаныы, туттуу-хаптыы, көрүдьүөс, миниатюра барыта күлүүлээх эрэ буолуохтаах. Ол аата сэргэх, бэhиэлэй, олох үчүгэй эрэ өттүн өрө тутар, кыра аайыттан хомойбот дьон ситэн-хотон тахсабыт. КВН оонньооччута – өрүү оптимист. Төһө да ыарахан күн тирээтин, кини ону түргэнник аhарынар кыахтаах. Үөрэ-көтө сылдьар буолаҥҥын, чугас дьоҥҥор үгүс үөрүүнү, үчүгэй сыhыаны, түгэни бэлэхтиигин. Дьон эйигиттэн күлэр – оччоҕо кини санаата чэпчиир, көхсө кэҥиир, олоххо эрэлэ үөскүүр. Учуонайдар суруйалларынан, үгүстүк күлэр дьон санаалара көнөрүн таhынан, доруобуйалара кытта тупсар, үтүөрэр суолга киирэр.

Алтыhынан, өйгүн, толкуйдуур дьоҕургун сайыннарар. Аата да этэринии, «Көрдөөхтөр уонна булугас өйдөөхтөр кулууптара» диэн. КВН-ҥа оонньуу кэмигэр араас сорудахтартан, түгэннэртэн (ситуациялартан), сыыhа-халты туттуулартан быыhана, босхолоно охсуохтааххын. Сытыытык, түргэнник эппиэттээhин, сөптөөх тылы булан саҥарыы, хамсанан көрдөрүү – өйгүн (логиканы) сайыннарар. Онон КВН оонньооччута хайа баҕарар түгэнтэн сөптөөх суолу тобулар, быыhы-хайаҕаhы таба көрөр киhи буола үүнэн тахсар.

Сэттиhинэн, КВН – Аан дойдуга туох буола турарын, туох ситиhии баарын, уларыйыы-тэлэрийии тахсыбытын аан бастакынан билэр уонна ону сөпкө туhанар буолаҕын. Киэҥ билиилээх буолара киhиэхэ көмө, тирэх буолара саарбаҕа суох.

Ахсыhынан, КВН – оонньуу, гастроль, сбор, лааҕыр. КВН хас биирдии тэрээhинэ өрөспүүбүлүкэ улуустарын, хамаандаларын оҕолорун түмэр, сомоҕолуур кыахтаах. Саха ыччата – үүнэр көлүөнэ – биир сомоҕо буоларыгар, биир санаанан салайтаран чэчирии сайдарыгар дьоhун кылаатын киллэрсэр. Бу тэрээhиннэргэ сылдьан, биhиги оҕолорбут Россия куораттарын, республика улуустарын, нэhилиэктэрин, оскуолаларын олохторун, дьонун-сэргэтин кытта билсэллэр, бүгүҥҥү күн туругун дьүүллэhэллэр. Мантан иитиллэн тахсыахтара саха саргытын салайсар, норуот дьылҕатын түстэhэр туруу үлэhит ыччаттар.

Сүрүн болҕомто ханнык хайысхаларга ууруллуохтааҕый?

КВН – эдэр дьон оонньуута, түмсэр сирэ. Биhиэхэ КВН сайдыыта үс хайысхалаах: оскуола саастаах оҕолорго, студеннарга уонна ыччакка анаан. Салалта үгүс болҕомтону оскуола оҕолорун КВН-ыгар уурар. Ол сүрүн төрүөтүнэн КВН иитэр уонна үөрэтэр күүhэ буолар. КВН-ҥа культура уонна искусство бары кэриэтэ жанра хабыллар буолан, оҕону үгүс өттүттэн сайыннарар, иитэр, үөрэтэр кыахтаах. Оҕоҕо кыра сааhыттан кэрэ өйдөбүлүн иҥэрдэххэ, сүрэҕэ сытар дьыалатынан дьарыктаатахха, дьону кытта алтыhыытын тэрийдэххэ, талаанын, дьоҕурун таба көрөн арыйдахха, киhи быhыытынан ситиитигэр олук буолар. Өйүн уонна уйулҕатын сөпкө дьүөрэлээбит, киэҥ билиилээх, дьоҥҥо уонна тас

эйгэҕэ харыстабыллаахтык сыhыаннаhар, олоҕу сөпкө өйдүүр уонна ылынар Айыы киhитэ ситэр. Бу буолар үлэ туhуланар объега!

КВН – көр-күлүү, бэрт бэтиэхэ, көрүдьүөс, күлүүлээх сюжет, тэбэнэттээх дьон. Биhиэхэ, сахаларга, көрү-күлүүнү баhылыыр уонна ону сөпкө өйдүүр уустук соҕус. Ыстатыйаны ааҕа олорон, «нууччалыы тыллаах КВН-тан Саха КВН-а туох уратылааҕый?» диэн ыйытыы ис хоhоонун билиэн баҕалаахтар бааллара буолуо. Дьэ, кырдьык, иhигэр киирдэххэ уратылаах. Сүрүн уратыта омук быhыытынан туспатыйыыга сытар. Хас биирдии омук олоҕу көрүүтэ, ылыныыта, оннооҕор олоҕу олоруута да тус-туспа. Саха киhитэ ылла да мээнэ күлбэт, күлүө да суоҕа. Кини истибитин толкуйдаан, анааран, олоҕун кытта ситимнээн баран күлэр үгэстээх. Онон саха көрө-күлүүтэ бу өттүнэн уустуктардаах.

Иккиhинэн, КВН хайдах таhымнаах оонньоноро, биллэн турар, көрөөччүттэн улахан тутулуктаах. Сахалыы тылынан ыытыллар КВН-ҥа көрөөччү эмиэ сахалыы тылы-өhү, культураны билэрэ, өйдүүрэ ирдэнэр. Икки өттүттэн өйдөhүү (контакт) баар эрэ буоллаҕына, КВН сатаан оонньонор. Онон көр-күлүү, көрүдьүөс дьиҥ саха киhитин олоҕуттан ылыллыбыт буоллаҕына, кэскилэ кэҥиир.

Киhи хомойоро – сорох дьон КВН-ы ситэ өйдүү илик. Бу, биллэн турар, биhиэхэ КВН хамсааhына саҥа сайдан эрэр буоларыттан. Ханнык баҕарар дьыаланы (проегы) ылсан, онно үчүгэй өрүттэри көбүтэн, талан баран үлэлээтэххэ, ол күүhүгэр итэҕэйэн, дьону-норуоту түмэн биир ыырга киллэрдэххэ, туhуланар үлэ оҕону иитиигэ суолтатын өрө көтөхтөххө табыллар кыахтаах! Ону өйдүөххэ, өйдүү сатыахха эрэ наада. Бириэмэни ыыппакка, «ойоҕостон» көмө көрдөөбөккө, үлэни саҕалаатахха, үлэ күөдьүйдэҕинэ – дьон бэйэтэ кыттыhыа.

Үгүс дьон КВН-ҥа оонньуур оҕолор үөрэхтэригэр мөлтөх, кыhаммат буолаллар дииллэр. Ону эмиэ туораттан көрөн туран, инньэ диэбэккэ өрө көтөҕөр туhунан толкуйдуохха. Ол эрэн, практика көрдөрөрүнэн, биhиги КВН-мыт чилиэннэрэ бары өттүнэн дьоҕурдаах оҕолор. Тоҕо диэтэр, талааннаах оҕо барытыгар бары талааннаах. Үөрэтиэххэ, уhуйуохха, көмөлөһүөххэ эрэ наада. Биэhинэн-түөрдүнэн үөрэнэччи – барыта КВН оонньооччута; үҥкүүhүт-ырыаhыт – барыта КВН оонньооччута; дакылаат ааҕааччы, олимпиадаҕа кыттааччы – барыта КВН оонньооччута. Мөлтөх үөрэнээччи КВН курдук уустук сүүрээни хайдах да кыайыан сатаммат!

КВН хас биирдии оскуола иитэр-үөрэтэр үлэтин тиһигэр киирэрин ситиһии, КВН кружогун салайааччыта көмүскэллээх уонна тирэнэр кыахтаах буоларын хааччыйыы – бүгүҥҥү сорукпут. Эбии үөрэхтээһин анал программатын оҥорон Саха Республикатын үөрэҕин уонна наукатын министиэристибэтин УМС-гэр киллэрэн биһирэбили ылан, бэчээттээн тарҕатар былааннаахпыт. Бу программаҕа КВН тэрээһиннэрэ: кружок, оскуолаҕа КВН оонньуулара, сайыҥҥы уонна кыһыҥҥы лааҕыр хайдах быһыылаахтык тэриллиэхтэрин сөбө, оҕо айар дьоҕура сайдарыгар ханнык ньымалар чугастара, биирдиилээн айар уруоктар хаамыылара ыйыллыахтара. Кинигэ методистарга, директоры иитэр үлэҕэ солбуйааччыларга, учууталларга, эбии үөрэхтээһин педагогтарыгар уонна кылаас салайааччыларыгар ананыаҕа. Маны сэргэ «Саха КВН» кружогун иитиллээччилэригэр аналлаах аныгылыы форматтаах көмө пособиены суруйар баҕа баар.

Оҕо оскуолаҕа үөрэнэр кэмигэр личность быһыытынан ситэр, характера сайдар, майгыта чочуллар. Хайдах киhи үүнэн тахсара, олоҕу олороро, сыалын-соругун ситэрэ – оскуолаттан улахан тутулуктаах. Онон учуутал (салайааччы) үтүөҕэ-кэрэҕэ уhуйааччы, билиини тарҕатааччы эрэ буолбатах, кини оҕо өйүн уонна уйулҕатын тэҥҥэ дьүөрэлээн сайыннарар, киhи сайдарыгар кыаҕы биэрэр уонна онно көмөлөһөр, оҕону олоххо үөрэтэн көтүтэр буолуохтаах!


Автор:
Охлопков Геннадий Иванович,
Саха Республикатын «Саха КВН Лигата»
ыччат общественнай тэрилтэтин бэрэссэдээтэлэ (2008 сылтан), 
«Среда роста» консультационнай-методическэй үөрэх платформатын салайааччыта, 
Пермьнааҕы государственнай гуманитарнай-педагогическай университет аспирана